Komisja Europejska rozważa podatek od wysoko przetworzonych produktów spożywczych

Propozycja Komisji

Podczas posiedzenia Komisji Zdrowia Parlamentu Europejskiego komisarz Olivér Várhelyi otwarcie poparł ideę opodatkowania produktów bogatych w cukier, tłuszcz i sól. Jak podkreślił, środki z takiego podatku powinny być przeznaczane wyłącznie na ochronę zdrowia, a nie na wypełnianie luk budżetowych.

„Możemy wpływać na wybory konsumentów – i właśnie to powinniśmy robić” – stwierdził Várhelyi, wskazując, że mechanizm przypominałby podejście do wyrobów tytoniowych: osoby konsumujące produkty obciążające system zdrowia współfinansowałyby jego utrzymanie.

Wcześniejsze analizy i przykłady krajowe

Dyrekcja Generalna ds. Podatków (DG TAXUD) w maju 2025 r. opublikowała badanie, które potwierdziło, że podatki od żywności HFSS mogą ograniczać choroby niezakaźne. W krajach, które wprowadziły takie rozwiązania, producenci obniżali zawartość cukru w napojach, a wyższe ceny zmniejszały konsumpcję i skłaniały konsumentów do wyboru zdrowszych alternatyw.

Obecnie 11 państw UE oraz Katalonia stosują podatki od produktów HFSS, najczęściej wobec napojów słodzonych cukrem (m.in. Belgia, Francja, Irlandia, Polska, Portugalia). Dania opodatkowuje lody, czekoladę i słodycze, a Węgry – zarówno napoje, jak i inne produkty HFSS. Rumunia wprowadziła akcyzę na napoje słodzone w styczniu 2024 r. Z kolei planowana we Włoszech „sugar tax” została odroczona.

Ryzyko i bariery

Choć idea jest dyskutowana w Brukseli od miesięcy, perspektywy na wprowadzenie ogólnounijnego podatku są ograniczone.

• Sprzeciw polityczny: spodziewany jest silny opór ze strony krajów południowej Europy.
  
  
• Ryzyko społeczne: według Luigi Pio Scordamagli (Filiera Italia, Coldiretti) obciążenie podatkowe może skierować konsumentów ku jeszcze tańszym produktom niskiej jakości.
  
  
• Alternatywne rozwiązania: przedstawiciele przemysłu apelują o edukację żywieniową i ograniczenie marketingu ultraprzetworzonych produktów do dzieci zamiast nowych podatków.
  
  

Znaczenie dla sektora spożywczego

Dyskusja o podatku od żywności HFSS to element szerszej polityki zdrowotnej UE, w tym planu walki z chorobami układu krążenia. Choć wdrożenie wspólnotowego podatku wydaje się mało prawdopodobne w krótkiej perspektywie, presja regulacyjna na producentów będzie rosła. W praktyce oznacza to:

• - dalszą reformulację receptur,
  
  
• - zwiększenie przejrzystości etykiet,
  
  
• - potencjalne ryzyko dodatkowych kosztów w przypadku rozszerzania krajowych podatków HFSS.

Propozycja unijnego podatku od żywności wysokoprzetworzonej wpisuje się w rosnącą rolę zdrowia publicznego w polityce UE. Nawet jeśli projekt nie uzyska poparcia wszystkich państw członkowskich, sektor spożywczy musi przygotować się na dalsze ograniczenia w zakresie dodatków, marketingu i składu produktów.